Gezondheid op de werkvloer gedoemd te mislukken?

Het blijkt voor de meeste organisaties uiterst ingewikkeld om gezond gedrag onderdeel te maken van de werkcultuur. Het onderwerp krijgt te weinig aandacht en als organisaties al investeren in gezondheid en vitaliteit dan zijn het meestal losse initiatieven. Welke oorzaken kunnen we aanwijzen?

1. Gezond gedrag zit niet in de Nederlandse cultuur en daarom kun je niet verwachten dat mensen in organisaties zich anders gedragen. We hebben niet voor niets meer dan 10 miljoen chronisch zieken, waarvan een groot deel vermijdbaar is.
2. De meeste mensen denken dat ze gezond leven, maar niets is minder waar. Vrijwel niemand leeft echt gezond. Dat weten we bijv. uit statistieken van Centraal Bureau voor de Statistiek en RIVM National Institute for Public Health and the Environment, waaruit blijkt dat slechts 5% van de Nederlanders de groente- en fruitnorm en maar de helft de beweegnormen haalt. En dan kijken we nog niet naar normen voor alcohol gebruik, slaap, gewicht, zout, toegevoegde suikers, vezels en verzadigde vetten. Omdat het bewustzijn bij de meeste mensen ontbreekt, is het ook geen thema op de werkvloer.
3. Gezondheid is zelden het domein van de directie, deels door de hierboven genoemde oorzaken en deels omdat onverstandig gedrag vaak wordt aangemoedigd (denk aan teveel stress, te lange werkdagen, te weinig slaap). Hierdoor ontbreekt een visie en is het geen strategische pijler.
4. Het bewijs dat investeren in gezondheid effectief is, ontbreekt vrijwel overal. Als er al zinvolle initiatieven zijn, dan wordt het effect niet gemeten, waardoor ze kwetsbaar worden als het (bedrijfs)economisch tegenzit. “Voor vitaliteit hebben we nu even geen geld en tijd, we hebben andere prioriteiten” is wat ik regelmatig hoor.
5. De relatie tussen ongezondheid en productiviteit wordt te weinig gelegd. Het feit dat we meer dan 10 miljoen chronisch zieken hebben, heeft een fors effect op het werkvermogen van werknemers en de productiviteit van Nederlandse organisaties.

Je moet veel moeite doen om gezond gedrag in het DNA van je organisatie te krijgen. Kan het eigenlijk wel of is het gedoemd te mislukken? Gelukkig zijn er goede voorbeelden van organisaties, die het verankerd hebben in hun strategie en cultuur en daarmee heel succesvol zijn.

Welke organisaties geven het goede voorbeeld?

Het vinden van organisaties die én fors investeren in vitaliteit én een extreem laag verzuim hebben (vaak onder de 2% of 3%, terwijl het landelijk gemiddelde rond de 5% schommelt), brengt ons meestal bij bedrijven met een sterke cultuur van autonomie en preventie.
Hier zijn een aantal koplopers in Nederland die hierom bekendstaan:

1. ASML (High-tech sector)
   ASML is een schoolvoorbeeld van een organisatie die begrijpt dat hun menselijk kapitaal de enige echte "brandstof" is voor hun innovatie.
• Aanpak: Ze hebben uitgebreide Vitality Hubs en programma's die verder gaan dan een gratis appel. Ze focussen op mentale veerkracht, slaapcoaching en ergonomie voor zowel kantoorpersoneel als technici in de cleanrooms.
• Resultaat: Ondanks de hoge werkdruk blijft hun verzuim structureel lager dan het sectorgemiddelde door een enorme focus op preventie en "well-being" als strategische KPI.


2. AFAS Software (Zakelijke dienstverlening)
   AFAS staat erom bekend dat ze de "normale" regels van HR vaak negeren ten gunste van werkgeluk.
• Aanpak: Zij introduceerden de 4-daagse werkweek (met behoud van salaris!) om medewerkers meer hersteltijd te geven. Daarnaast investeren ze in een inspirerende werkomgeving en maximale automatisering om "administratieve frustratie" weg te nemen.
• Resultaat: Hun verzuimcijfers behoren tot de laagste van Nederland (vaak rond de 2%). Gelukkige mensen worden simpelweg minder snel ziek.


3. Koppert (Tuinbouw/Technologie)
   Dit familiebedrijf wint regelmatig prijzen voor hun HR-beleid.
• Aanpak: Ze hebben een integraal gezondheidsprogramma genaamd Koppert Fit. Dit omvat sportfaciliteiten, gezonde voeding in de kantine en regelmatige health-checks. Ze kijken naar de mens achter de medewerker, ook op de lange termijn.
• Resultaat: Een zeer loyaal personeelsbestand en een laag verzuim door een sterke familiecultuur en oprechte zorg.


4. SAP (Technologie/Software)
   Bij SAP is de overtuiging dat een gezonde medewerker direct bijdraagt aan het bedrijfsresultaat. Ze hebben een zeer volwassen visie op de relatie tussen welzijn en productiviteit. SAP wordt wereldwijd gezien als dé pionier in het vertalen van welzijn naar keiharde bedrijfscijfers. Ze zien gezondheid niet als secundaire arbeidsvoorwaarde, maar als strategische asset.
• Aanpak: Ze maken gebruik van de Business Health Culture Index (BHCI) om de vitaliteit van de organisatie te meten. SAP investeert massaal in mentale veerkracht, onder andere door grootschalige mindfulness-programma's en een 'Pledge to Flex'-beleid dat medewerkers volledige regie geeft over waar en wanneer ze werken.
• Resultaat: Door de sterke focus op mentale balans en autonomie rapporteert SAP een verzuim dat ver onder het branchegemiddelde ligt. Ze hebben aangetoond dat elke stijging in hun gezondheidsindex direct leidt tot een hogere operationele winst.

Waarom deze organisaties succesvol zijn

Wat deze organisaties gemeen hebben, is dat ze gezondheid niet zien als een "moetje" van de Arbodienst, maar als een kernwaarde. De succesformule bestaat meestal uit:

• Autonomie: Medewerkers die zelf beslissingen nemen, ervaren minder stress.
• Psychologische Veiligheid: Je durft aan te geven wanneer het even niet gaat, vóórdat je uitvalt.
• Fysieke Faciliteiten: Gezond eten en beweging worden gefaciliteerd, niet alleen aangemoedigd.
• Zingeving: Mensen die trots zijn op hun werk, melden zich minder snel ziek voor kleine kwalen.

Een kritische kanttekening: Een laag verzuim is niet altijd een teken van een gezonde cultuur; het kan soms ook duiden op presenteïsme (doorwerken terwijl je ziek bent uit angst of extreme druk). De bovenstaande bedrijven onderscheiden zich echter doordat hun medewerkers ook hoog scoren op medewerkersbetrokkenheid en werkgeluk.