Dementie en leefstijl

In 2040 zal het aantal Nederlanders met dementie naar verwachting stijgen tot 520.000. Wist je dat leefstijl een belangrijke invloed heeft op je risico om dementie te ontwikkelen?

De impact van dementie is groot, voor zowel het individu, de samenleving als de gezondheidszorg. De huidige cijfers zijn verontrustend. Eén op de vijf mensen krijgt dementie en bij vrouwen is dit zelfs één op drie. Dementie is daarom ook één van de belangrijkste oorzaken van overlijden. Veel mensen zijn zich ervan bewust dat je leefstijl een belangrijke invloed kan hebben op het ontwikkelen van aandoeningen. Zo weten we dat:

• Het risico op hart- en vaataandoeningen, zoals beroertes en hartinfarcten, voor minstens 70% te verminderen is door een gezonde leefstijl.
• Het risico op diabetes type 2 met minstens 90% te verminderen is door een gezonde leefstijl.
• Het risico op een aantal soorten kanker (zoals borst-, prostaat-, darm-, en huidkanker) met ruim 40% te verminderen is door een gezonde leefstijl.

Maar wist je ook dat Alzheimer en vasculaire dementie (samen verantwoordelijk voor ongeveer 80% van alle dementie gevallen) in ongeveer 40% van de gevallen te voorkomen is door een gezonde leefstijl. In 2020 heeft de Lancet (een gerenommeerd wetenschappelijk tijdschrift) een update gegeven welke leefstijlfactoren van invloed zijn op het voorkomen van dementie.

Roken en meeroken
Rook niet. Of stop met roken als je rookt. Wat kan je hierbij helpen? Bekijk eens onze weektip over roken om je op weg te helpen. Meeroken en andere luchtvervuiling is ook een belangrijke factor. Als je een huisgenoot hebt die rookt, minimaliseer dan je blootstelling aan meeroken.

Gewicht en diabetes
Behoud een gezond lichaamsgewicht (BMI 25 of lager) over je gehele levensloop. Daarmee verminder je tegelijk de kans op diabetes type 2, wat ook een belangrijke risicofactor is. We zien dat een BMI van 30 of hoger een beduidend hoger risico geeft op dementie.

Wees actief
Wees actief, gedurende je hele leven. Wat is actief zijn? De WHO heeft in 2020 nieuwe richtlijnen opgesteld voor een actieve levensstijl, namelijk:

• Beweeg minimaal 150-300 minuten per week matig intensief.
• Beweeg minimaal 75-150 minuten per week intensief (conditioneel en spierversterkend).
• Beperk inactief zijn, en vervang inactiviteit door een activiteit van welke intensiteit dan ook.

Lees hier meer over de nieuwe WHO Richtlijn bewegen.

Houdt je bloeddruk gezond
In de nieuwe richtlijnen voor bloeddruk wordt geadviseerd te streven naar een bloeddruk van 120 over 80 of lager. Voor dementie is het belangrijk de bovendruk lager te houden dan 130mmHg, zeker naarmate je ouder wordt. Wil je weten wat de factoren zijn die van invloed zijn op je bloeddruk? Lees dan ook onze weektips over bloeddruk en gezondheid en bloeddruk en bewegen.

Alcoholgebruik
Een lager alcoholgebruik geeft een lager risico op dementie. De richtlijn in Nederland voor alcoholgebruik is: drink niet, en als je wel drinkt, houd het dan bij één standaardglas alcohol per dag, maximaal vijf dagen per week en drink dus 2 dagen per week niet. Meer weten over de alcoholrichtlijnen en standaardconsumpties?

Depressie
Er is een relatie tussen depressie en dementie, die beide kanten op werkt. Depressie kan betrokken zijn bij het ontwikkelen van dementie op latere leeftijd, en depressie is vaak één van de vroege symptoom van dementie. Het belangrijkste advies: zorg voor adequate hulp en behandeling als je een depressie hebt.

Educatie
Educatie is een bescheiden risicofactor voor dementie. De reden hiervoor is dat leren de ‘cognitieve reserve’ stimuleert. Met meer cognitieve reserve kun je op latere leeftijd meer van deze reserve verliezen voordat dit tot symptomen van dementie leidt. Het is belangrijk te benadrukken dat je dus niet vroeg genoeg kunt beginnen met de preventie van dementie. Maar, mocht je op jonge leeftijd de middelen of gelegenheid niet hebben gehad om jezelf te scholen, dan hoeft dat niet te betekenen dat je risico op dementie daarmee per definitie hoger is. En het is natuurlijk nooit te laat om te starten. Dus als je jezelf vanaf nu blijft uitdagen en ontwikkelen verkleint dat de kans op dementie.

Sociale contacten
Het hebben van sociale contacten en voorkomen van sociaal isolement is een belangrijke risicofactor. Vooral vrouwen van hogere leeftijd hebben een grotere kans om in sociaal isolement te komen. Een belangrijke reden daarvoor is dat veel vrouwen, als zij een mannelijke levenspartner hebben, langer leven dan hun man en mede daardoor sneller sociale contacten verliezen. De belangrijkste factoren op sociaal gebied die bijdragen aan de preventie van dementie zijn:

• Het hebben van een levenspartner.
• Het hebben van contact met familieleden.
• Het hebben van vrienden en kennissen.
• Participeren in maatschappelijke projecten, zoals vrijwilligerswerk.
• Participeren in betaald werk.

Gehoorverlies
Gehoorverlies is een grote risicofactor voor het ontwikkelen van dementie later in het leven. De oorzaak van deze relatie is nog niet duidelijk, maar er is een duidelijk verband tussen gehoorverlies op middelbare leeftijd (50+) en de afname van volume van de hippocampus in het brein. De hippocampus is betrokken bij het opslaan van korte termijn herinneringen in het lange termijn geheugen. Wat is het advies? Probeer gehoorverlies te beperken door beschermende oordoppen te gebruiken als je vaak wordt blootgesteld aan harde omgevingsgeluiden. Denk aan:

• Werkgerelateerd geluid. Denk bijvoorbeeld aan langdurige blootstelling aan het geluid van machines of motorvoertuigen.
• Muziek, bijvoorbeeld in uitgaansgelegenheden, festivals, maar ook het gebruik van oortjes met hoog volume.

Heb je al gehoorverlies? Gebruik dan hulpmiddelen zoals een gehoorapparaat, waarvan is gebleken dat bij juist gebruik het risico op dementie lager is.

Trauma aan het hoofd
Helaas kun je een hoofdtrauma niet altijd voorspellen of voorkomen. Maar het krijgen van een beroerte zorgt ook voor hersenbeschadiging en het risico op een beroerte kun je wel verkleinen. De belangrijkste risicofactor is een hoge bloeddruk, maar ook andere factoren die van invloed zijn op hart- en vaatziekten zijn belangrijk. Dus, wees actief, rook niet, drink geen of matig alcohol, eet gezond en behoud een gezond lichaamsgewicht

Samenvatting
Alle bovengenoemde factoren zijn in meer of mindere mate beïnvloedbaar, en de boodschap is helder geformuleerd. Dementie is in 40% van de gevallen te voorkomen ofwel te vertragen, en het is van belang om zo vroeg mogelijk in het leven te starten met preventie. Het goede nieuws van al deze factoren is dat velen ervan ook je risico op hart- en vaatziekten, diabetes type 2 en sommige soorten kanker verminderen. En andersom geformuleerd; werken aan een gezondere leefstijl levert je van dag tot dag ook winst op. Denk daarbij aan:

• Een gezonder gewicht
• Meer energie hebben en je fitter voelen
• Stressbestendiger zijn
• Beter herstel

Bronnen:
- RIVM - Livingston, G., Huntley, J., Sommerlad, A., Ames, D., Ballard, C., Banerjee, S., ... & Mukadam, N. (2020). Dementia prevention, intervention, and care: 2020 report of the Lancet Commission. The Lancet, 396(10248), 413-446.