De waarheid achter kokos- en palmolie

Je kunt tegenwoordig geen tijdschrift openslaan of er staat wel iets in over kokos- en palmolie. Het wordt overal in gebruikt: gebak, smoothies, koekjes en zelfs door de koffie. Als je wil overstappen van dierlijke vetten op plantaardig vet, is het dan een goed idee om over te stappen op kokos- of palmolie? Of zijn er betere alternatieven?

Hoe worden kokos- en palmolie eigenlijk gemaakt?
Kokosolie wordt gemaakt door het vet van het witte 'vlees' in de kokosnoot te persen. Palmolie wordt gemaakt door na het oogsten van de palmvruchten ze met een machine te persen. De zaden uit de vrucht worden ook geperst om de olie eruit te halen. Ongeveer 84% van de calorieën in kokosolie en 50% van de calorieën uit palmolie is afkomstig uit verzadigd vet. Daarom smaakt kokosvet dus lekker romig in de koffie (1). Ter vergelijking: 14% van de calorieën van olijfolie is afkomstig van verzadigd vet en 63% in roomboter (2).

Plantaardig vet en toch ongezond, hoe zit dat?
Doordat ze zo’n hoog percentage verzadigd vet bevatten zijn kokos-en palmolie hard op kamertemperatuur en lang houdbaar. Daarnaast verhogen ze het "slechte" LDL-cholesterol en totaal cholesterol (3). Dat is onder andere de reden waarom kokos- en palmolie door veel wetenschappers en in een uitgebreide review van de American Heart Association als slecht wordt beoordeeld (4, 5). Bijvoorbeeld een onderzoek van Harvard uit 2015 laat zien dat als je verzadigde vetten afkomstig uit o.a. kokos- en palmolie vervangt voor onverzadigde vetten, je het risico op hartaandoeningen met ongeveer 30% verlaagt. Deze onverzadigde vetten vind je onder andere in: noten, zaden en vloeibare plantaardige oliën. Zo kun je dus beter voor het bakken en braden de onverzadigde oliën gebruiken dan de verzadigde vetten (6).

Waar komt de hype dan vandaan?
Veel mensen zijn fan van kokos- en palmvet. Deze fans wijzen ons erop dat mensen in plaatsen als Polynesië en Sri Lanka dagelijks grote hoeveelheden kokosproducten eten, maar geen grote kans op hart- en vaatziekte lijken te hebben. Toch zijn er waarschijnlijk andere factoren die een rol spelen zoals hun gezonde voeding en fysieke activiteit, wat resulteert in een netto effect op de hart- en vaatgezondheid dat er bedrieglijk okay uit ziet (7).

En wat nu?
Ben je overgestapt van dierlijke vetten naar plantaardige vetten, dan ben je al goed bezig. Je kunt nog meer winst behalen door te kiezen voor gezondere vetbronnen zoals vloeibare plantaardige oliën, noten, zaden en pitten, aangevuld met groente, fruit, volkoren granen, bonen en peulvruchten.

Bronnen:

1. https://keto.nl/bulletproofkoffie/
2. https://www.voedingswaardetabel.nl/
3. Sabitha, P Vaidyanathan, K Vasudevan DM et al. Comparison of lipid profile and antioxidant enzymes among south Indian men consuming coconut oil and sunflower oil.  Indian J Clin Biochem. 2009;24:76–81.
4. Laurence Eyres, Michael F. Eyres, Alexandra Chisholm, Rachel C. Brown, Coconut oil consumption and cardiovascular risk factors in humans, Nutrition Reviews, Volume 74, Issue 4, April 2016, Pages 267–280, https://doi.org/10.1093/nutrit/nuw002
5. Sacks, Frank M., et al. Dietary fats and cardiovascular disease: a presidential advisory from the American Heart Association. Circulation, 2017, 136.3: e1-e23. https://www.ahajournals.org/doi/pdf/10.1161/CIR.0000000000000510
6. https://www.hsph.harvard.edu/nutritionsource/2014/03/19/dietary-fat-and-heart-disease-study-is-seriously-misleading/
7. Prior IA, Davidson F, Salmond CE, Czochanska Z. Cholesterol, coconuts, and diet on Polynesian atolls: a natural experiment: the Pukapuka and Tokelau island studies. Am J Clin Nutr. 1981;34(8):1552-1561. doi:10.1093/ajcn/34.8.1552